8-11 сынып оқушыларымен «Құқықтық оқыту, Жасөпірім неге құқық бұзады?» тақырыбында өткізілген іс-шараның

Анықтамасы 

         Қазан айының 16 күні «Құқықтық оқыту, Жасөпірім  неге құқық бұзады?» тақырыбында  мектеп инспекторы С.Таубалдиева мен ДІЖО Б.Уркинбай мен Г.Думбированың қатысуымен 8-11 сынып оқушыларымен дөңгелек үстел ұйымдастырылды. 

Мектеп инспекторы С.Таубалдиева жасөспірімнің құқық бұзышылыққа қандай жағдайлар әрекет ететіні жайлы түсініктеме берді. Мысалы,

      Жасөспірімдердің құқық бұзу себептері әр түрлі болуы мүмкін және олар жеке, әлеуметтік, экономикалық факторлармен байланысты. Жасөспірімдер психологиялық және әлеуметтік даму кезеңінде болғандықтан, олардың мінез-құлқы көбінесе тұрақсыз, ересек адамдармен салыстырғанда эмоционалды және импульсивті болады. Олардың құқық бұзу әрекеттері кейде осы факторлардан туындайды. Мысалы, отбасы жағдайы.

Отбасында зорлық-зомбылық, ішімдікке тәуелділік, ажырасу сияқты мәселелер жасөспірімдердің мінез-құлқына әсер етуі мүмкін. Мұндай жағдайлар балада агрессия, психологиялық жарақат, жауапкершілік сезімінің төмендеуі сияқты мәселелерді тудырады.

      Отбасында эмоционалды қолдау, түсіністік немесе дұрыс тәрбие болмаған жағдайда жасөспірімдер өздерін жалғыз сезініп, құқық бұзушылыққа баруы мүмкін.

         Жасөспірімдер өздерінің құрбы-құрдастарымен бірге уақыт өткізгенде, топтық қысымға түсуі мүмкін. Бұл әсіресе заңсыз әрекеттерге, маскүнемдікке немесе есірткіге тәуелділікке әкелуі мүмкін.

     Кедейлік, жұмыссыздық, материалдық тапшылық жасөспірімдерге қылмысқа барудың себебі болуы мүмкін. Олар өз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін құқық бұзуға мәжбүр болуы мүмкін.

      Жасөспірімдер әлі өздерінің мінез-құлқын, құндылықтарын, моральдық ұстанымдарын қалыптастырып жатыр. Кейбіреулер дұрыс шешім қабылдауды білмейді немесе эмоцияларын басқара алмайды, бұл құқық бұзушылыққа әкелуі мүмкін.

    Жасөспірімдер көп жағдайда психологиялық қиындықтармен бетпе-бет келеді (мысалы, мектептегі немесе әлеуметтік өмірдегі қиындықтар), бұл олардың мінез-құлқында ауытқуларға алып келуі мүмкін.

    Оқудағы қиындықтар, мұғалімдермен немесе сыныптастармен қарым-қатынастағы қиындықтар, мектепте зорлық-зомбылық, буллинг сияқты мәселелер жасөспірімдерді құқық бұзушылыққа итермелеуі мүмкін.

     Жасөспірімдер құқықтық нормалар мен заңдарды жеткілікті білмеуі мүмкін. Олар заңсыз әрекеттердің ауыр зардаптарын түсінбеуі мүмкін, бұл қылмыс жасауға жол береді.

    Қоғамдағы моральдық құндылықтар мен стандарттардың өзгеруі жасөспірімдерге дұрыс емес мінез-құлықтың нормализациясына себеп болуы мүмкін. Егер қоғамда жемқорлық, қылмыс немесе әділетсіздік жайылса, жасөспірімдер де құқық бұзу әрекеттерін қабылдап, оларды қалыпты деп санай алады.

      Теледидар мен интернеттегі зорлық-зомбылыққа немесе қылмысқа қатысты контент жасөспірімдердің ой-өрісін, мінез-құлқын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Олардың қылмысты немесе заңсыз әрекеттерді оңай қабылдап, оларды қайталауға бейім болуы мүмкін.

       Жасөспірімдер көбінесе бос уақыттарын дұрыс әрі пайдалы өткізе алмайды, сондықтан олар уақытты қызықсыз немесе қауіпті әрекеттермен өткізеді. Бұл есірткі пайдалану, қылмыс жасау немесе басқа да заңсыз әрекеттерге әкелуі мүмкін екенін айтып өтті. 

Тәрбие ісі жөніндегі орынбасарлары             Б.Уркинбай

                                                                           Г.Думбирова